/GG_000817_0001.djvu

			- 
WPa lO-a 


.,.. s_ ..,.... 
.aO_ _Ii >II. 


. Grudziądz, n. ..obotę ar-go sierpnia 1907. 


e 


I 


ł- 


Ogłoszenia. 
Wiar.z petytow;J, jednołamowy, lub jego miejeoe '0 ren. 
Reklama na trzeciej Btronicy, wieraz dwuł8mowy petytowy 1
 m. 
1IIa ogło.zeniacb, umiealclonych 6 razy. udzielamy 20'1. rabatu na Clęat.zJ'ch 
rabat wył8ZY. 
Adre. wydawniotwa, Grudzł"d. (Grandenl.) 


W imi
 Boże! \ 
Za Wiar
 i Oiezyzn
! 
Telefon 147. 
Niech będzie pochwalony Jezus Chrystus! 


"Gazeta Grudziądzka" 
II)'cbodll &rzy raz:f t7codnlowo I to na W1;ore". e.warte.. I .obo&<: 11 
o. 
datkami: _GoAciem Swil\tecznym., _Dodatkiem r61nlclo- przemye}owym., _PrzYJa- 
Ilelem Dziatwy- I _Robotnikiem.. Przedpłata na poczcie !'ł'noai ..- l an". 
, '....er
roez., _ ..dnollz. do doanu 1,2:i an.... wGrudl.l\dzu w ekepedycyi 
l 'II' aJencyach 80 ren., z odnoezcniem do domu 1 ...... Pod 
paelrl\ wy.łana 
ko.ztuje _Gueta Grudzilldzka. 'II' ojencyach na Sll\zku kwartalnie 1.20 mł<. 


' Dziś wschód słońca 5, 6 zach. 6,51 
Jutro c c 5,10:a 6,49 
Dziś c księtyca 10,51 ,. 2,15 


Sobota. Rajmunda w., Feliksa. , 
Niedziela. Aniołów Str., Idzie o. 
Poniedziałek. Stefana kro węg. 
bsal. 


tnie podnosi głowę, jak we własnym :tfater- 
landziec. Szpiedzy pruscy mogą w takich 
czasach' spokojnie bobrować po całej Rosyi, 
mapy zdejmować, fortyfikacye rysować i za 
tanie' pieniądze kupować tajemnice woj
kowe 
od pijanic - czynowników. Szczegól.me zd 
kwitnie przyjaźń Niemców w prowlDcyach 
nadbałtyckich, z Berlinem. 'Widzą oni bo- 
wiem, że im większa niby to jest przyjaźń 
Niemiec wopec Rosyi, tem bliższe jest roz- 
bicie państwa rosyjskiego. A na owe roz. 
bicie przecież czekają z utęsknieniem. Prze- 
cież już dziś wysyłają, jak się wykazało 
przy okazyi nieszczęścia kolejowego pod 
Trzemesznem, swych synów, do zakładów 
kadeckich w Prusach, aby ich zawczasu 
kształcić na pruskich oficerów. 
Oj niebezpieczną jest ta przyjaźń pruska 
dla narodu rosyjskiego, bo ta przyjaźń jest 
dla rząda pruskiego tylko płaszczykiem dla 
osiągnięcia swych celów politycznych wedle 
hasła: :łMein Vaterland muss gros ser sejnc. 
· Choć nie wszystkie dążenia Prusactwa 
są dążeniami księcia Biilow8, to jednakże 
książę Biilow dobrze wie co robi i dla tego 
postarał się o przyjście do skutku zjazdu 
monarchów w 
winoujściu. O ile ten zjazd 
był Prusactwu potrzebny ze względu na 
sprawę polską, o tern napiszemy w innym 
artykule. 


Francyi, przyjeżdża odwiedzić cesarza..nie- 
mieckiego. A może - może książę Bulow 
miał też jeszcze śmielsze plany
 
A nużby się n. p. udało na pół obłą- 
kanego cara nakłonić do zawarcia jakiegoś 
tajnego sojuszu niemiecko-rosyjskiego'? __ 
No, ale cóż, powiedziałby ktoś, przł:Clez 
car rosyjski przez taki tajny sojusz z NIem- 
cami zdradziłby sprzymierzoną Francyę - - 
A Niemcy zdradziłyby przecież właści- 
wie Austryę - - 
To cóż z tego? Trochę zdrady - - 
Przecież Prusactwo ma w dziejach swych 
tyle zdrady i wiarołomstwa - Więc trO
I:1
 
mniej, trochę więcej - - - - .A .p
zeclE
z 
tę zdradę historyczną Prus podZIwIaJą dZIŚ 
jako szczyt mądrości politycznej. 
Nie dawno temu jeszcze książę Bismark 
umiał zawrzeć z Austryą sojusz niby zacze- 
pno-odporny, sojusz wyraźnie skierowany 
przeciwko Rosyi, ale. równocześnie zawarł 
też książę Bismark tajny sojusz rosyjsko- 
niemiecki, oczywiście skierowany przeciwko 
sprzymierzonej AUl:ltryi. 
Cóż z tego, że świat, że ludzie uczciwi 
nazywają to zdradą! Pruscy mężowie stanu 
nazywają to mądrą polityką! Byleby taka 
zdrada, byleby takie wiarołomstwo Prusa- 
ctwu przyniosło korzyści i byleby nie było 
potęgi, któraby zdradę i wiarołomstwo pom- 
ścić mogła - to niech Bobie świat i ludzie 
uczci wi myślą co chcą. 
No; a gdyby się rzeczywiście tak udało 
Rosyę od Francyi odciągnąć - - Wtenczas 
możnaby łatwiej znienacka napaść na Fran- 
cyę i ponownie ją zmiażdżyć - a potem - 
może całej Europie prawa dyktować. A księ- 
cia Biilowa nazwanoby - wielkim człowie- 
kiem. O zdradzie jużby i mowy nie było! 
Piękne widoki! A jakże, mogły one się 
podobać księciu Biilowowi. Warto więc było 
przy okazyi zjazdu monarchów popróbować 
mU',. czyby się nie udala może jedna sztu- 
czka lub druga. 
A choćby się nie udały, to zawsze war- 
to przed światem popisać się choćby przyja- 
źnią panują
ych domów. tern bardziej, że 
Prusactwo urnie z tej przyjaźni ciągnąć nie- 
male korzyści. Najpierw przy tej tradycyj- 
nej przyja
ni obłl domów panujących, prze- 
mysł i handel niemiecki zyskuje łatwiej 
wielkie korzyści i wyciąga setki milionów 
marek rocznie z Rosyi, z krzywdą. tamtej- 
szego. krajowego przemysłu. 
Wiadomo następnie naszym czytelnikom 
z broszury Niemca Karola Jentscha, że Pru- 
sactwo dąży wolno i skrycie, ale stale do 
rozbicia Rosyi. aby przy okazy i takiego roz. 
bicia zagarnąć dla siebie jak największe 
obszary. Przy ja wnej nieprzyjaźni obu państw, 
albo też tylko obu domów panujących, osią- 
gnięcie tego celu byłoby dla Prusactwa pra- 
wie niemożliwem. Wpływy niemieckie w Rosyi 
nie znaczyłyby bowiem nic, niemczyzna by- 
laby znienawidzoną. Każda rada, któraby 
przychodziła od Niemców, byłaby uważana 
za złą. Niemiec i Prusak nie mógłby więc 
podsuwać rządowi rosyjskiemu pomysłów, 
które szkodziłyby państwu rosyjskiemu i 
szczególnie narodowi rosyjskiemu. 
Inaczej, gdy oba państwa iyją w przy- 
jaini, albo gdy Prusactwu t>rzynajmniej 
tradycyjna przyja
ń obu domów panujących 
może służyć jako parawan. 
W ÓWC7.3S wpływy nie'J11ieclde wszędzie 
działają, i u dworu rosyjskiego i w mini- 
sterstwach i w urzędach wszelkich. Czyno- 
wnictwo moskiewskie plackiem pada przed 
niemczyzną. Niemczyzna w całej Rosyi bu- 


Pruscy polakożercy- 
na hecy, jaką sobie urządzili w Bydgoszczy, 
znowu zadęli w surmę bojową. znowu wy- 
dali hasło walki przeciwko naszemu naro- 
dowi, wydali hasło do walki jeszcze bez- 
względniejszej, okrutniejszej, wścjeklejszej. 
Jeżeli jednakże ta horda podszczuwaczy, 
która w Bydgoszczy wydawała te ryki nie- 
ludzkie przeciwko narodowi naszemu, jeżeli 
myślała, że nas Polaków temi rykami prze- 
razi, 'o bardzo a bardzo się omyliła. 
Te wycia polakożerczej tłuszczy, doma- 
gającej się naszej śmierci narodowej, doma- 
gającej się wytępienia Polaków, poruszą 
tylko ponownie cały lud. polski do głębi i 
powołają go na wały obronna do świętej 
walki za naszą Wiarę św. i.za naszą polskość. 
Lud polski zrozumie, że chodzi o walkę 
na śmierć i życie! I obudzą się wśród ludu 
o.tatni, którzy dotąd jeszcze w obronie 
Ikarbów naszych świętych nie brali udziału, 
i Itaną do walki świętej razem ze wszystkimi. 
Zaiste naród polski nie myśli ginąć bez- 
czynnie. Nie! Te krzyki wojownicze tłuszczy 
polakożerczej i nas zagrzeją do zawziętszej 
jeszcze niż dotąd obrony. I my do tej 
obrony wystąpimy z silną wiarą w nasze 
zwycięstwo. 
Ale pierwszym warunkiem naszego zwy- 
,m
stwa jest ten, żeby nasz lud umiał nale- 
iycie sprawować tę obronę, lud cały jak je- 
den mąż. A ku temu trzeba przedewszy- 
Itkiem, żeby cały lud polski był 
wiatłym. 
Dlatego też, kto prawy Polak, ten powi- 
nien teraz bez straty (Izasu starać się o to, 
aby doszczętnie wytępić wśród ludu ciemnotę. 
To też jeżeli kiedykol wiek. to teraz, Ko- 
chani Bracia, potrzeba, aby każdy z Was 
wciskal 
Gazetęc, gdzie jej dotąd niema, aby 
teraz już naprawdę nigdzie nie by lo ro- 
dziny bez »Gazetyc. 
Pozyskajcie koniecznie na miesiąc wrze. 
sief1 wszystkich ospalców dla »Gazetyc. Za- 
bierzcie się do tej pracy z juk największą 
energią i pamiętajcie, że kaidy przez krze- 
wienie oświaty przysłt2guje się Kościołowi i 
sp61eczeństwu polskiemu! 


61-my' proces "Gazety Grudziądzkiej" 
t.oczył się w zeszły wtorek dn. 27 bm. o godz_ 
11 przed połud. przed grudziądzką Izbą kar- 
ną feryjną. Przypominają sobie zapewne 
nasi Czytelnicy, że w numerze 52 Gazety z 
dn. 30 kwietnia b. r. podał nam korespon- 
dent wiadomość o usunięciu figury Matki 
Boskiej ze szafy przez p. J. Milewskiego w 
w ł..ążku. Nadesłana korespondencya zarzu- 
cała p. Milewskiemu, iż to uczynił ze wzglę- 
du na przybycie wójta, protestanta, na ze- 
branie, jakie się u niego odbywało z powo- 
du wydzierżawieni
 polowania gmiI1;nego. 
Korespondencyą tą uczuł się p. Milewski 
obrażonym i wniósł zaraz skargę. Oskarżo- 
ny redaktor nasz odpowiedzialny p. L. K o- 
wal s k i oświadczył przed sądem, że trudno 
doraznie w kaidym przypadku dochoazić. 
czy korespondencye zawierają prawdziwe 
twierdzenia; w każdym razie przykro mu jest, 
, iż w korespondencyi owej nadużyto jego 
zaufania, przedstawiając sprawę usumęcia 
figurki Matki Boskiej w obraźliwy sposób. 

wiadków podano z strony prokuratoryi 
3 i to sołtysa p. J. Milewskiego. pewnego 
asystenta leśnego i p. Ehlerta, wójta. Obaj 
pierwsi świadkowie stwierdzili, że p. M. dla 
tego zdjął figurkę Matki Boskiej ze szafy, 
ponieważ deeka w podłodze, uginała się i 
powodowała chwianie się szafy z figurą, 
która mogłaby spaść. Zdjął ją zatem p. Mi- 
lewski i usunął do drugiego pokoju. 
Przesłuchania trzeciego świadka,p.Ehlerta, 
zrzekła się obrona. Prokurator p. Reschke 
uważał wyrażenia w korespondencyi, nade- 
słanej Gazecie, jako nader obraźliwe, iż usu. · 
nłęcie figury Matki BosKiej nazwano prawie 
zaparciem się wiary katolickiej. PoniewaZ 
w korespondencyi tej wystąpiono prze- 
ci,,-:ko urzędnikowi, który jest przełożo- 
nym gminy, przeto zażądał prokurator do- 
tkliwego ukarania naszego redaktora, sta. 
wiając wniosek o karę 6 tygodni wi
- 
zienia. 
Ol.".c,:(lm. aow. p. dr. Sto ł.. a s z t
 ,.," 8 ki 
zbijał wywody prukuratora i udowodnił, że 
wymieniona korespodencya nie irąci wca- 


Dlaczego PrusactW41 był pDtrzebny zjazd 
rnonarchftw II Swlnoujśclu? 
. Że doprowadzenie do skutku zjazdu w 
Swinoujściu było sprawką rządu pruskiego, 
kt6ry z Iłiedołęstwa cara ze szkodą narodu 
rosyjskiego chce i umie ciągnąć korzyści, to 
jest rzeczą jasną. 
Chcielibyśmy jednakże naszym czytelni- 
ko
 doldadnie wyjaśnić, dlaczego rząd pru- 
SkI wzg1. niemiecki postaral się o przYjście 
do skutku owego zjazdu. Rząd pruski miał 
\V tern bardzo wielki interes. 
Choć .gł6wnie mu chodziło o sprawę 
po\
ką, to książę Biilow, który we wielidej 
pohtyce zagranicznej dotąd nic mądrego nie 
umłnt zdziałać, jednakże pragnqł i na tem 
polu wreszcie jakieś korzyści osięgnąć. 
Przez zręczną polityl
ę króla angiel- 
skiego zostało palIstwo niemieckie pra wie 
zupełnie ,odosobnione. To też książę Biilow 
chciał lwniecznie, aby się cal' spotkał z ce- 
sarzem Wilhelmem, aby przez to pokazat 
światu, że car rosyjski, choć niby jest soju- 
sznikiem Francyi, to jednakże mimo to może 
tei być przyjacirlem Niemiec. Miało się 
przez to wobec świata ujawnić, że to odoso- 
bnienie Niemiec przecież nie musi być ta- 
kiero gro
nem! jeżeH car 
'05yjBld, sojusznik
		

/GG_000818_0001.djvu

			e polityką; niema też ,am chęci ubliżenIa 
komu
 dla tego jedynie, źe jest urzędnikiem 
Przeciwnie właśnie: cała korespondencya 
napisaną jest sposobem mor ali z uj ą cy m 
i zwraca pomiędzy innemi uwagę na to,. aby 
8i
 nie zapierać swej religii. Powód usunię- 
cia figury Matki Boskiej okazał się wpra- 
wdzie innym, aniżeli to podano w korespon- 
dencyi; o tem jednak oskarżony nie mógł 
"ied zieć. 
Wnoai zatem obrońca o uwzględnienie" 
okoliczności łagodzących karę. 
'IV odpowie1zi oświadczył prokurator, że 
przecież redaktor każdy powinien się poprze- 
dnio przekonac o prawdziwości twierdzeń 
w korespondencyach, zanim je zamieścić każe 
w swem piśmie. 
Obrońca p. adwokat dr. Sto Ł a s z e w ski 
wykazał szczegółowo, że nader często jestto 
wog6le niemożliwem dla redaktora odpowie- 
dzialnego. 
Sąd po krótkiej naradzie wydał następu- 
jący wyrok: Z powodu znacznej obrazy i 
ponieważ w korespondencyi wymieniono 
wyraznie urząd obrażonego, chcąc mu tern 
dociąć jeszcze więcej, skazuje się oskarżonego 
na 150 mr. kary lub w ..azie niemo- 
żnol!i('!i zapłacenia na 30 dui więzienia. 
Zarazem powinien być wyrok odnośny ogło- 
szonym w »Gaz. Grudz.«, i w pismach :tGe- 
se1ligec i »Schwetz. Kreisblatt.c 
Rozprawy sądowe, które zakończyły się 
skalaniem naszego redaktora odpowiedzial- 
nego, p. L. K o wal B k i e g o na znaczną 

arę pieniężną, trwały do godz. 121/1. w po- 
łudnie. :t Gaz. Grudz.c znosić musi dosyć 
prześladowań od polakożerc6w zacietrzewio. 
ny
h; smutnie jednak kiedy w nią godzą 
nawet ciosy z strony własnych rodak6w. 


J5D mk. dobrowolnego wsparcia 
'Wypłaciło wydawnictwo :t Gazet y Grudzią- 
dzkiej II: w dalszym ciągu pani M a l' y a n n i e 
Teresiak w Dahlhausen nad Rurą, 
wdowie po s. p. Wojciechu T., który zmaPl 
skutkiem nieszczęśliwego wypadku. 
Dotąd w)"plaello w)"dawnictwo :tGa- 
zet)" Grudz.c ogóleDl 19 t)"si-:cy 9:i0 
marek takich wsparć dob..o,,'olnych. 


o . 


- 
Wiatlomośei kośeielne. 
" - Brandenburgia. W ubieglą nie- 
dzielę odbyło Bi
 poświęcenie kaplicy Naiśw. 
Maryi Panny w Niederschonhausen. 
Przeznaczoną jest takowa dla około 1200 ka- 
tolików owej miejscowości, jako też z Blan
 
kenfelde, Franc. Buchholz i okolicy. Dotąd 
była tylko mała kapliczka w Pankow, nie 
1Vystarczająca na 3500 członków gminy ka- 
tolickiej. Aktu poświęcenia w Nieder - Schoen- 
hausen dopełnił ks. kuratus Teubner z 
Pankow. 
- W)"rcburg. 54-ty walny zjazd kato- 
lik6w niemieckich, który się tu od niedzieli 
odbywał, został wczoraj, w czwartek, zam- 
knięty. Przy końcu udzielili biskupi 
ebra- 
nym błogosta wieństwa. W roku przYf3złym 
odbędzie się zjazd w Dyseldorfie, w prowin
 
cyi nadreńskiej. 
- Hrólest".o Polskie. W tych dniach 
wyjechała z Krakowa pewna -ilość zakonni- 
ków św. Franciszka Braci Mniejszych do 
Królestwa Polskiego. Będą tam odbywać 
l\lisye celem nawr6cenia Maryawitów czyli 
Mankietników. 
- W-:gry. W niedzielę dn. 25 bm. 
rozpoczął się w P i ę ci 
k o ś cioła ch tego- 
roczny walny zjazd katolików węgierskich. 
Liczba uczestnik6w wynosi około 15 tysięcy, 
w tern ldlku biskupów i wielu księzy oraz 
clłonk6w wysokich rodzin. Dnia tego po 
południu odbYła się wspaniała procesy a 
eucharystyczna, którą prowadził arcybiskup 
Kaloczy ks. dr. Varosy. 
- WIoch)". W M:ontegalle pod Ascoli 
Piceno zmarł nagle na apopleksyą kS. k a 1'- 
d Y n a ł T a l i ani. Był on swego czasu 
nuncyuszem (posłem) papieskim w Wiedniu. 
Kardynałem mianowany został przez tj. p. 
papieża Leona XIII w r. 1903. Niehuszczyk 
urodził sił
 w tej samej miejscowoiki. w kt6- 
rej umarł, w l'. 1838 a święcenia kapłańskie 
otrzymał w r. 
861. 
- Kongres dla muzyki kościelnej w 
p e r 11 g i i uchwalił szereg waznych rezolucyi, 
dotyczących śpiewu i muzyki po kościołach. 
Jeżeli owe rezolucye zostaną wykonane, to 
przyczyni się to niemało do podniesienia 
'piewu i muzyki koE3cielnei we Włoszech. 


n1 1 . adomos ' ii i . Z lłaSZ V C)ł . 1 tlalsz \" clł 
 tł '" - , . 'dum. u el SI ra 111 mIeJSCY ewa. 
n 
 ... 
 J ' J;"; . 1JJt. lili założenie wodociągu. Prace powierzono 
Grudziądz. dnia 30-go sierpnia 1907. firmie Franke z Bremeny. 
- Sta.n '-Vody w Wiśle wynosił: - .S-:polno. 
ewien slużący, zat.l'udnio- 
pod Toruniem wczoraj, + 1,04 - - - -dzisiaj, +1,48; 

 ':l piekarza 

hhepa, spadł tak 
lleszczę- 
pod Fordonem wczoraj, + 0,84 - - - -dzisiaj, +1,38; sb wie z woza, IZ natychnu8st stracił mowę. 
}Jod Cheł
nem wczoraj,.+ 0.68 - - - - dzi.si.at, +0,94; - Kartuz)". Zawiązało się tu niemie- 
pod .Gruqzlądzem wczora]+ 0,98 - - - - dZlsl
],+0,98j ckie towarz y stwo dla ludoznawstwa na Ks- 
29 Slerpma pod Kurzebrak 1,\:16; pod MalborkIem 0,58; N l . . . 
pod Tczewem - _ - - - - 1,36; pod Einlage 2,54; szuby. J.. a cze e owego . tdziell niemiecki,. do Bydgoszczy. 
Prawie nie do uwierzenia, by w dzisiejszych 
czasach starały się jeszcze polskie towarzy- 
stwa o wojskowe kapele, którym nawet grq- 
wac na polskich ząbawach nie wolno. 
\- Gost.yń. Cwiczenia zawodowe So- 
koł6w okręgu VIII (południo)Vego) odbyły 
się tutaj zeszłej niedzieli. Cwiczyło okolo 
40 druhów z GQstynia. Kościana. Grodziska 


-- 


(
		

/GG_000819_0001.djvu

			. PoniecH. Zastęp Iremski zdoby
 2iol,'
 
punkt6w, gostyński 182 1 / 2 , kościal'iski 181 p. 
Z poszczeg6lnych druhów zwyciężył druh 
Grześkowiak z !{ościan8 53 1 / jj p., dalej Let- 
kiewicz z Śremu 491/
. 
- Odolanów. Św. Cecylia kłaniała się 
naczelnemu prezesowi p. Waldowowi z Po- 
znania. Koło śpiewackie, kt6re na swoim 
sztandarze poshtda' wizerunek św. Cecylii, 
brało udział w pochodzie pruskim, robiło 
zwroty na lewo i prawo, słuchało z namasz- 
czeniem hymnu: ',Dajtschland iber allesc i 
wreszcie wraz z w&zystkimi sztandarami 
pruskimi kłaniało się i swoim szandarem p. 
Waldowowi. Oprócz Koła Spiewackiego brała 
w pochodzie również udział młodzież polska 
towarzystwa kołowników. A co? Odolanów 
się spisał! , 
- 
Tolszt),... Niemieckie pisma ude-' 
!'Zyty na alarm, ponieważ ks. proboszcz 
Zygarłowski miał zakazać kolegium szkol- 
nemu odśpiewać pieMl niemiecką nad gro- 
bem zmarłego chlopca sZKolnego, Grieschego. 
Niemieckie pismo :.>Germania
, donosząc o 
tern, powiedziało, że pogłoska ta nie jest 
niczem więcej jak kołowacizną polityczną. 
!Iiała racyę. Ks. prob. Z. wyjaśnia tę sprawę, 
fe kiedy o zamiarze kolegium szkolnego po. 
wiadom ił bawiącego u niego ojca zmarłego, 
otrzymał odpowiedź: Jestem Polakiem i moje 
dziecko jest polskiem. Zatem ojciec, a nie 
ksiądz, dał odmowną odpowiedź. Kołowa- 
cizna polityczr.a straszne musiała poczynić 
spustoszenia w lepetynach pruskich. 
- Grodzisk. Ciągle krzyczą, że nasze 
dzieci dostateczni') poznawają język nieq1ie- 
cki w szkole - bo im to na rękę. Inaczej 
ma się rzecz w rzeczywistości. Jako świa. 
dkowie stawało tutaj kilku chłopców w wieku 
od 12-13 lat. Na pytanie sędziego, czy 
znają 8 przykazanie. żaden z nich nie umiał 
odpowiedzieć. IJ ednego chłopca zapytał sędzia, 
jakiej jest religii, usły
zał: dojcz. Czy to nie 
jest dowodem, że dzieci się u nas niczego 
" szkole nie nauczą? 
- W Hkalmiel.zycach zalozono towa- 
rzystwo robotników polskich. Przemawiał 
ks. Adamski z Poznania i ks. prob. Nawro. 
wski z Lewkowa. Na członków zgłosiło się 
115 obecnych. Zebrania odbywać się będą 
każdą niedzielę po pierwszym. Patronem 
wybrano ks. wik. Krenza. wicepatronem p. 
Niemojewskiego z Sliwnik. 
- Wronki. 'V Trzyzwi zakupił p. 
G r z ą d z i e I s k i 376 morgowe gospodarstwo 
od Niemca Maksa Purschkego za 128 tysięcy 
marek. - Jakoś :izajączkic wyzbywają się 
ziemi. 
- Poznań. Przed kilku tygodniami 
zajechało do pewnego właiiciciela ziemskiego, 
Niemca, automobilem trzech panów, którzy 
mu oświadczyli, że przybywają z ramienia 
komisyi kolopizacyjnej po pieniądze za do- 
starczone bydło. Posiedziciel ów wypłacił 
rzekomej komisy i 6000 :nk., na co odebrał 
kwit, poczem panowie ochoczo się bawili. 
Jakiż długi musiał zrobić nos, dowiedziawszy 
Idę, że padł ofiarą sprytnych oszustów. 
Obecnie jeden z nich, Przytarski, nadesłał 
z parowca Borkum kartę z widokiem do 
znajomych w Gnieznie, 'donosząc, że znajduje 
się z towarzyszami w drodza do Ameryki. 
Dwaj jego towarzysze nazywają się Kubicki 
i Rio. Piszą, że :tczują się jak najlepiej c ! 
- Voss. Ztg. pisze, że rząd pruski ze 
względu na ukoilCzony strejk szkolny; roz- 
porządził, ażeby dzieci, powyżej lat 14, zatrzy. 
mane za udział w strejku w szkole na dalszy 
Clas, zwolniono ze szkoły. 


I -,.-' 


- 


Przeglą,(l 1)0] ityczuy. 
- .Niemcy. Podczas parady wojsk 
VI H a n n o \V e r z e wydarzył się cesarzowi 
niemieckiemu wypadek. Gdy cesarz prze- 
jeżdżał na siwlm przed wojskiem, w szere- 
gach którego na czele sta1i weterani woj- 
skowi, pofiJizgnął się wierzchowiec i upadł 
z cesarzem, któremu w upadku wypadła 
buława marszałka z dłoni. Cesarzowi nic 
się nie stało. Przesiadł się on zaraz na 1\:8- 
I Bztanka i uczestniczył do końca w paradzie 
I . k - 
WOJ8 owej. I 
) - W południowo - zachodniej A f r y c e 
Inapadło 8 Hotentotów straż wojskową nie- 
daleko miejscowości Elumpiitz dn. 28 sier- 
jmia. Jeden z żołnierzy niemieckich otrzy. 
1in al postrzał w ramiQ. Hotentotów, Idórzy 
zamierzali uprowadzić konie wojskowe, .od- 
ptdaono gęstemi strzałami. Prawdopodo- 


bnie nie .należa OD. 00 zwolenników 
I o. 
l' e n g i; ten bo,viem przebywa znacznie da. 
leko od miejsca napadu i to za rzeką Oranje 
(=. Oranż) w odległości przeszło 150 kilo- 
metrów. 
Rządy w poludniowo -zachodniej Afryce 
objął dn. 21:i-go sierpnia nowy gubernator, 
S c h u c k m a n n, dawniejszy poseł do parla- 
mentu. 
-z ROBył i Królestwa ..olskiego. 
W H el s in gfors i e rozpoczną si(
 dalsze 
obrady sejmu f i n l a n d z k i e g o dn. 2-go 
września., 
- O spotkaniu się cara 1\1 i koł a j a z 
królem angielskim, E d war d e m, na morzu 
baltyckiem w pobliżu I<'inlandyi donoszą pisma 
angielskie. 
- Z powodu cholery szerzącej się w 
Rosyi, rząd rosyjski wydał nakaz, aby gu- 
bernatorowie utworzyli komiaye odnośne do 
walki z cholerą. Kilka zasłabnięć na chole- 
rę wydarzylo się w Humaniu, dalej na Litwie 
a nawet w Ł o d z i, w Królestwie Polskiem. 
Głównie chorują ludzie na cholerę w oko. 
licach nad 'Vołgą. Utworzona w Warsza. 
wie komisya gubernialna poleciła burmi- 
strzom i wójtom dbać o porządek i czystość 
w poszczególnych miejscowościach, dopóki 
zaraza nie wygaśnie. 
Zarazem uchwaliła owa lwmisya zatJro- 
wadzić nadzol' nad spławem drzewa Wisłą. 
'V tym celu postanowiła postawić b a rak i 
lekarskie w Nieszawie, Ciechocinku, Włocła- 
wku, Zakroczymie i Pułtusku. 
- W W iln i e chciano złupić skład Kon- 
dratiewa. Kijku jednak członków Związku 

prawdziwych Rosyanc spłoszyło napastni- 
ków strzałami z rewolwer6w. - W pociągu 
kolei nadmorskiej w pobliżu Petersburga 
ograbiono kasyera pewnej fabryki broni. 
Rabusie zranili śmiertelnie pułkownika Su- 
renkina i woznego, porwali world z pienię- 
dzmy i umknęli. Łup ich wynosił około 
15000 rubli. 
- 'V 'V a r s z a w i e zamordowano na 
ulicy inspektora lwlei warszawsko-wiedeń- 
skiej,l{obzakowskiego. Zastrzeliło go 8 wy-, 
rostków. 
- A.nglia. \V Irlandyi z powodu 
rozruchów rolnych ogłoszono w kilku obwo- 
dach stan oblężenia. Rząd angielski kazał 
przyaresztować posła irlandzkiego do parla- 
mentu angielskiego, F o r i e I' a, oraz 40 in- 
nych osób, podejrzanych o podburzanie i 
namowę do rozruchów. 
- Z Półwyspu Bałkańskiego. W 
E ułg ary i obchodził książę F er d y n a n d 
dwudziestą rocznicę objęcia rządów. 'Vstą- 
pił on 
a tron bułgarski dn. 15-go sierpnia 
1887 r. Wielu monarchów przes,łało mu swe 
życzenia, jak np. cesarz austryacki, Franci- 
szek Józef, i cesarz niemiecki 'Viłhehn II. 
- \V C z a r n o g 6 r z e poszedł książę 
panujący za przykładem cara rosyjskiego i 
prowadzi walkę ze zwolennikami konstytu- 
cyi, kt6rą zamierza znieść zupełnie, gdyż 
wedlug jego zdania, Czarnogórcy nie umieją 
się jeszcze obchodzić z konstytucyą. 
- Po..togalJa. W L i z b o n i e, mieście 
stołecznem Portugalii, wykryto sprzysiężenie 
przeciwko królowi portugalskiemu, J{ a l' lo- 
sowi i prezesowi ministrów, JOBO Franco, 
który rządzi krajem jak jaki dyktator. Are- 
sztowano około 18 os6b i wytoczono im pro- 
ces. Skazańc6w ma się wywieść na wyspę 
Timor. 
- Mal.oko. Gazety angielskie donosza, 
że w F e z i e wybuchła rewolucya, a sułtan 
marokań!ki A b d u l A z i s został podobno 
uwięzionym. Dostał on się na tron maro- 
kański w r. 1894 za wpływem zmarłego 
wezyra Bu Achmeda. Pierwszym jego czy- 
nem było uwięzienie najstarszego brata, 
M: u l ej 1\1 o h a m e d a, który miał prawo do 
następstwa tronu. Donoszą też, że ów 1\1 u- 
l ej 1\10 h a m e d został przez powstańców 
uwolniony z więzienia i nawet ogłoszony 
sułtanem w F e z i e, gdzie zapanowała ogól- 
na walka pomiędzy stronnictwami l\larokań- 
czyków, oraz grabież. W Maroku zatem 
jest obecnie 3 8ułtanów: Abdul Azis, Mulej 
Hafid i Mulej l\Iahomed, wskutek czego za- 
mieszanie w kraju staje się coraz większem. 
Świeżo obwołany sultan, młodszy brat 
Abdul Azisa, l\I u l e j H a f i d w l\iarokeszu, 
nie dotarł jeszcze do Casal
lanki. Pisma 
niemieckie sądzą, że Mulej Hafid stoi po 
stronie :Francyi i będzie się starał o poro- 
zumienie z Francyą. 


---., 


Z OBCZYZl'"';". 
- z Wanue dochodzą nas niezbyt pomy
lne 
wiadomości. :Miasto to, gęsto zaludnione Polakami, 
czyniace prawie wrażenie miasta polskiego, nie może 
się poszczycić mimo to łącznością Polaków ani du- 
chem prawdziwie polskim. Istnieje tam 5 towa- 
rzystw polskich, które wszędzie chcą zaznaczać swój 
polski charakter. A jednak kiedy członkowie kilku 
towarzystw kaząli się fotografować, pozdejmowali z 
głowy maciejowki, bo pan fotograf im oświadczył, 
że obraz nie wypadłby później dobrze z maciejówka- 
mi na głowie. Drobny to szczegół, ale jednak oka- 
zuje, że mimo całego krzykactwa naszego, Niemcy 
robia z nami co im się podoba, gdy się zręcznie do nas 

W
a. . 
Gdzieś ktos powiedział, że kupiectwo nigdzie nie 
jest narodowem, możnaby to słusznie zastosować do 
naszeg'o lbraci śpiących,. Biada zaś temu, ktoby mimo 
komitetu coś w tej sprawie chciał czynić. Nic dziw 
też, że matki tu już na córki wołają 1\Iarta, ł
ma, 
Lina itd., że córki na niemieckie chodzić zaczynają 
nabożeństwa, że coraz więcej zanikają nasze polskie 
stroje kobiece, któren,i dawnicj na każdym kroku 
można było w 'Vanne ciesz
'ć oko. Wołamy zawsze: 
solidarności, łaczności Polacy na wychodztwie, lecz 
sami tej łaczności zawsze przeszkadzamy. Kiedyż 
się naprawlmy. Wierny abonent. 


R U £' H '1' O 1\- A R Z Y S T 1\T. 
Zebrania Towarzystw odbędą się 
". lIłedziel
 linia l-go "'rze
nia: 
w Ś"'ieciu .:::3okoła" o godz..t po pol. w zwykłym 
lokalu. - 
w Swiel
iD przem
'słowcgo o zwyldym czasie i w zwy- 
kłym lokalu. 
\V IUie"'ie ludowego o godz. 1 po pol. w zwykłym 
lokalu. 
w Kowalewie przemysłowego o godz. 6 po pol. u 
p. Przybyszewskiego. 
w ).OdioOtolłuie rolniczego o godz. 4 po poł. łl p. 
Zimnego. 
\\' Łęgu ludowego o godz. 3','2 po pol. u p. Małko- 
wskiego. Na porzadku dziennym sprawa założenia 
spółki "Rolnika'-. Na zebranie zjedzie p. dr. Ka- 
rasiewicz z Tucholi. 
w Górznie ludowego o go(Jz. 3 po poł. u p. Krajnika. 
w Rożentalu rolniczego o godz. 4 po pol. u p. 
Patalona. 
\V Solcu rolniczego zabawa połączona z obchodem 
25 letniej rocznicy Towarzystwa. 
w Ko..ollo,,'ie rolniczego w ez,,'a..tek 5 \VI'zesnia 
o godz. 12'/
 w poł. II p. Jeszki. 
w Bl'uckbausen Tow. >,Abstynentówc polskich o 
godz. 6 wiecz. u p. Honinga. 
\V Hpl.ue Tow. Polek 'Wanda c o godz. 4 po poł. u 
p. Słemberga. 
w Laa.. Tow. 'św. Antoniegoc o godz. 5 po poł. 
w zwykłym lokalu. 
__ Zarl';ąd)- wymłeniou,-cb to,,'a.'zYf;it.. 
')I"oszą o UczuJ. ullzial tak czlonkó". jako ł 

ości. 


fU;;;; i; ;;

 
 


a
D

UJU
J2."'I.-ifW'f.

 


Gatunek. 


BJ-dgo8kie ceu)- zbożowe. 
Bydg08zcz, dnia 28 
ierpnia 1907. 
,Cena za Cena 
 j crua lal Ccna 
1 1000 kg' l za kOrZeC j ' Gatunek. 1000 kg'lza korzec 
mk. Ink. lIIk. ł mk. 
1 - -214 1 9,10 - '- I Owies. / 158-1W3,9r.--=ł:2Ó 
187- - 7,48 - ,- Groch do gotowo _ _ _ I ' ,-- ,- 
150-154 
,2;;-5.
 Groch na pasz. 16B-18() 7,56-8,10 


Pszenica 
Żyto 
J<:czmiei\ 


Poznańskie ceny zbożowe. 
Poznan, dnia 29 siel'pnia :1107. 
T o ... R r 100 kilol:l'am6w. T o ,., a r y 
I PI'!- 
r<:- I POS!" Obrót: I Pi'l. 1 8r e
 I po- 
kny din dn. . kny dm 
Iedn 
mk. mk. mk. spokoJny, }!1k. mk. mk. 
1 2 1 ,80 1 20;-30 / '20,60 1 -----;Jęoz'nień- l 17 ,20 1 16
2Oj15'2i 
-,- -,- -,-- Owies W,OO 18.401 17,9
 
18,90 18,20 17,60 Groch -,-- 00,001 00,00 


ObrOll 
spokoj.y. 
Fszenica 
" nowa 
Żyto 


'ł'arg na bJ'dlo w Berliuie. 
E,e r li n, dnia 28 siel'pnia 1907. 
Spędzono 385 sztuk b
.dla l'Ogatego, 2493 ciel'!t, 1979 skopów 
15084 ..witi. Płacono: - , 
Za buhaje I Iti. --- II kI. --- III kl. --- IV kI. -__ Ink. 
Za woly I kl. --- II kI. -- III leI. --- IV kI_ --_ mk. 
Za krowy I kl. -
- II kl. --- III kl. --_ IV Id. ___ mk. 
Za cieh;ta l kl. 84-86 Ił kl. 7i-80 III kI. 53-63 IV kl. --_ mk. 
Za skop
. T kl. 87--90 II kl. 8a-84 III kl. 71-7(; IV kl. -__ mk. 
Za ..winie T Id. 6
-- II Id. 62-64 ITI kl. 57-61 IV kl. 59-- mI<. 


. 
"'-I.oela,,-skie ceny zbożo,,-e_ 
Wroc
aw, dnia 29sierpnia'1987. 
-. :Cena za l Cena za I I Cena zal Cena za 
Gatunek. 1 1000 kir_ centn,!r_ Gatunek. 1000 kg_ j centna,: 
podw6J n. pOdw6J. 
1195-222119'50-22'20 1 Owies /I&o-170 / 15,00-17,łO 
/ 171-196 j 17'10-19'60 Groch jaO-180 1ł,OO-18,15O 
160-17016,00-17,00 Ł!,bin 1 130-1
0 13,OO-1ł,OO 
- - - 
 - ,-- - \\'yka 187-1
0 13,75-15,00 


Pszenica 
Zyto 
Jęczmień 
J '1c
_ bru nat.ny 


Redaktor odpowiedzialny Leon Kowalski w Gru- 
dziądzu. Drukiem i nakładem Wiktora KulerllkieKo 
w Grudziądzu. . .
		

/GG_000820_0001.djvu

			W niedziel
, dnia I wrzeSnia r. b. 


to 
interes bławatny, 
zaopatrzony w najnowsze towary 
na sezon jesienny i zimowy. 
.... Zwracam uwagę na mój wielki zapas 
bluzek damskich I ubrań dzleciQcych. 


otwier(\ID .DÓj lIo,,,ourządzouy 


przyeięgły d08tawca win kościelnycb, 
Poznań, Sto Rynek 6. - Mad pod Tokajem. 
własne winnice 
poleca Szanownej Publicanoścl i Swej Klienteli wprolt 
od produoentów zakupione w wsIelkich odcieniaob. 
wina mozelskle od 60 fen. (169a 
wina reńskie od 80 fen. 
wina Bordeaux czerwone od 1,00 mk. 
wina ,vęr;lerlilkle stołowe i słod. od l,óO mk. 
,dna I'!zampań8kle krajowe i francuzkie 
konjanJt.1 kraj. od 1,40 mk. l. w sądk. taniej. 
__ Bliższe szczegóły w cennikach. .... 

 -- 
 
Kupiec-Konsum- Verein 
E. G. m. b. H. (3107 
W{'jhero\Vo - Neusta(lt Wpr. 
poleca do Kou'1unii Ś"". w wielkim wyborze 
mate..Jały "'ełnlane
 li nbranka cza.'Be dla 

zal'ne i blale
 baCY8
)' chłopców, k.aPł:lu8ze 
Ila 8111,nle białe do prania, I 1.t;k.a1ł'lczlu, 
k8iążlt.1 do nabożeństwa I ';,,"iece. 
Stałe ceny!...... ..... rzetelna usługa! 
Przy zakupnie za gotówkę udzielamy ;S% rabatu. 
"'ohle pn s

 Ele'-'T 
, 
 maj,!cy zamlsr wydo.konalić elę 
{zeln(lz szew
ką ,
 .e!;:ładzle gotowej garderoby mę- 
stała prace poszukuje (3102 sklcj. I pouług miary, mote się 
n W a . , . B d . zgłoSI/! zaraz lub pótmej. Synowic 
. GonczerzeWlca, J 
0I1.1. krawców majl\ plerwBzeńetwo. 
K08zta po! Zgł. listow. z podaniem warunków. który elę kwalifikuje do podróty 
S ". w branty wódek, mole 81ę zj1;łoalć 
t ł- O Z od 1. 9. lub 1. 10. Zgłosz. pr08zę 
ł \ nadesłać za przesIaniem kopII 
,
 świadectw i podaniem pen.yi, przy 
f' wolnym etole i 8tancyi do ekep. 
potrzebny jest od liw. M8rcina Oaz. Orudz. nr. 
Oólł. 

':.



kl'ż;
::s



:;';t


;f
: Gospod u DI " . separatorka 
,,
 ,t... 
'- ---:''>', eksp. Gaz. Grud.. nr. 3087. J 
VVV
.. . VVV . VV,....W . .. V Potrzebuję (3106 znajl!ca się na prowadzeniu eepa- 
.......... ...... ......ftft .... 2 I d · dl k . h ratora, wyrobie m.ela lobowie 
N i e k.. cze a n. SIO ars IC dro


:
bsi
d:l

' 
 
U P uJ c I e na etałe zatrudnienIe. Przy kwar. p. Briesen (PQs.) i 
!ad k d fi I I h. talnej pracy koszta podr. ZWI'acam. 
.ne
o zegar a k o. r
 ze. A
at l a!ogow, którzy ładnego Ant. Straszewski, Kłodzisko, 
pOJljvla o ze,QBr u nie majIł, a naJwl1Ln eJs7e to, łe o raz drołej pocz. Wróblewo, etac. kol. Wronki. 
odemnie sprzed6.waja M d ł ' . 1 Zamieraam mój dobrze z;
ro' 

 Wszyatkle mot- segarkI ell aszynę O m ocen a wadzony ('89b 
.tRrannieobcil\gDlęteina:ninut b k 2 k I t t k ł d . · k . 
tęzregulowane. Za kddy zega- ez roewer U na on e.. warSI a O D IleJS I 
rek daję na Ii lat pi'miennl\ gwa. i 2 (lwuskHnukl 

n
yę. 'o
awYj nie 
\ tćdnf- mam tanio do tiprz
dnnia. (3097 z roIli i ogrodem eprzedac. 
, n
ał
: p


,rm':łfę 
o p
:rot
': Pulkowski - Plenki b. Mischke. Pawel DI.OJ', lIi
t
ł bladł., 
Iwracam pienIądze. Trzeba Fre\,han (Kl'. IHlhtsch). 
. 
 '.' elę koniecz. przel[onać, a kto Poezukujll od zaraz (8092 
:
bi

f



?
r:
ó:iet:
le
: 2 czeladników Ceg l lelnl l a 
dziękowania co dziennie n,d. 
;
d

ZJ'IUi "'J' blJ

 n:n


ł\




:"

:l\ti
fljdn

2 
C b('z
1 pod korzystnymi warun. naletl!ca do dworu wDzlałynle, 

yeto erebrne naj piękniej- kami zgłoeić od zaraz lub 1. 9. rb. pow. gnie!nielieki, z pieoelll do "'y. 
sze zegarki s MatkI\, Boską F P h k . I t t I polania w polu, 2 szopami do 00- 
i z złoconymi brzegami i z naj- r. ue ows_ I, m.s rz s o. gieł, potnebnymł chlewami, do 
lepszymi prima werkami na 10 IiiI..r....I..w (Scblr08Iaw). te"o , I11r f. ' roli , J 'eat z P owodu 
kamienIach po 12, U, 18, 18 .. 
i 28 mk. NajwspaIiialazy z F śmierci dz erła'Rcy, znów do wy- 
MatkI! Boakl! zegarek, zJo
onl\ urman dzlertawiellla. Cena dziertawy ro- 
litery, z najozdobnjejaz 
 mi zloe czole '00 mk. - kaucyl potrzebn 
. b . 
 I . d 800 mk. ('"b. 
conyml rzegaml, clę. w sre. potrzebny od św. Msrcma 1907 o 
 
brse ł s nsjleplzym nil 10 ka- .D "......t V 
 p rcn g er 
mIeniach prima werkiem'tylko om. ",...a.Je""o . . 
.... 
6 mk. Zegarka tP&O z p. Sc:bóneee WPr. (d109 Dzlał,ń (poczta). 
Hurtownie' Detalicznie! pewno'cill nil[t jeezcze nie wi- 
dział. Zegarek niklowy 6,'0 Potrzebuję (309' Dobrze zaprowadzona od 
f II mir. Zegarek posrebt'uny kluoaykowy 5,90 mk. Zegarek posre- 50 drenarzy dawnych lat, jest 
brzany ta. na '6 l[amieninch kluoz. 7,71i mk. Zegarek czysto srebrny! i k 
cyl. na 6 kamieniach klucz. lub. remont. a I z}oc. brzegami prima . P e arnia 
...erk. 1. lOk. - Ten eam na 10 kamieniach po 12 mir. Łańcuszki po 
25, 30, M, 86 fenygów, lepeze niklowe po l, l,21i, 1,1i!I, 1,16 mk. I ? zakładacz y I'ur w ,P:ł:0w;poznańskiej w pow. 
CennIki łlogate w 1500 ilustraoyi n
 z
garki łańcuszki, bituterye, tak
" - , mIeście w dobrem P ołoieniu 
BkrZYpCO, flety, klarnety, barmomkl oraz nożo, brzytwy, portmonetki płacę od metra 7 fe,n., robota do- ł d i d l , 
I rótne okolicznol!olowe podarki wysyłam każdemu darmo i fl'anko bra, trwać hlldzle do zimy, lroezta Z CK em urzą z
n 
m 
 . ' 
podróży w obydwie strony 81ę 10. 07, do wydzlerzaWlenta, 
zwraca. Zglos2. prtyjm. Zgłosz. przyjm. eksp. Gaz. 
.,' szach mistrz Fr. Knjawłł
 Orudz. nr. 8077, 
j .liirliemIOl.r 8t. kol. HeiJigcnbeil. 
UV.. .. ... . V .. .. . UV..U..... Poszukuję od zlIraR pierwszo. Gospodarstwo 
A"" .... ft ............ rzędnego (3108 moje t, mrg. w bardzo dobro po- 
czeladn szewskiego loteniu tut rf. 


...
. m 

 
 .
(. :: 
__r' 
_ " :-... 11 
 ., 

"C, '_ :. 
 .':. -.' 


.;.::.."... 


II. Danecl
i!J Poznań 
ul. Bisn."1.arka nr. 
. 


I 


Szanownej Publiczno
ci z okolicy pad::lje do 
.wiadomości, iż z dnielll l sie:-pnia, r. b. prze- 
jąłem na własność (3090 
skład towarów kolonialnych, delikatesów, 
win, cygar, destylacJą, i restauracJą 
fili JImniOJw(' dilwniei p. S. ZngórAkł(1
o 
i pod własną firmą talmwy dalej prowadz
ć 
będę. - Długoletnia praktyka ł odpowiedni ZB- 
sób pieniężny umożliwiają mi robić korzystne 
zakupna tylko towar wyborowy, przez co jestem 
w stanie tanio i rzetelnie swych odbioreow ob- 
sIu żyć. - Polec8jt\c się zawsze chętnym do usług, 
ltreślę się K wysokim eZ8eunkiem . 
Fra ' ł " I . "' zek S 1 1 ' kor 
 kl . I
rodnica. 
,) \,' 
1 
 
, (".'cl..r,," Dl'. 101). 


i, 


Sprzetlnże 


... 


I Bozmniteś...i I 
..... .... . 
Do pierwszej Komunii św. 
poleoa ('91b 
czarne i białe materyały 
'fi' wielkim wybone po katdej cenie. 
Ubrank.a., 
li tylko najlep8zej jakości w cenie 
11,50 9,00 11 ,00 12,fiO I 2' mk. 
2)om fowaro\'llY 
Rud. 
oBłtzer, Schwetn/l. 
............. 


Sprzedaję.a __ 30 reo.}"gów 
ca. 4 1 /1. funta chleba 
z przydatkiem (bułka). (4\12b 
Ene81, Grudziądl, DtlpctlrlAakl. 
. - 


. 
. 


,\, 


.

łi!, 
,.:;r'f;. , "I 
11/ 


t>' 


Niemieckie pierwszorzędne ko- 
łowce .Roland< kołowce moto- 
rowe, msszyny do ezycia, ról. 
nicze'l!'ramofony i do pisania, 
zegarki, instrumenty muzyczne 
i aparaty fotograficzne na od- 
platę. Wpłata przy kołownach 
20-'0 m. Odpłata 7-10 m. mie- 
sięoznle. Przy zaplacle"otówli." 
kołowce jnl od 56 Dl. POCZąW8ZY 
Przybory do k6ł bardzo tanło. 
KatAlog danno. (H) 
Blllod - Mllchinen - Sll8llsck.ft 350. 
w KoloRU (Ciilo a. R. 


Prawie do kaidego rzemioala 
nalely aię prz
"ł
czyć (182a 
ol
jnią 
kt6rl! wraz z pomieezk. poleca 
s. Moczyń!ilkl
 Koimln 
(Koschmin) i. Pos. 
NsJkorzyetn. miejece dla koło- 
dzieja. Reflekt. uprasza IIi, o mt-' - '" 
czek na odpowiedz. . 
I 
Nasza. ka.są. 
placl od zlożonycb 
oszczędności: 
.J.1j
 proc. za kwartalnem. 3 proc 
za półrocznem, :i'-ą proc. za rocz 
nem wypowiedzemom. Kto ma u 
nu dep..zyt złoiony, a kupi ,!\TUnt 
od nas, wypłaca mu kasa aasza 
depozyt nawet bez wypowiedzenIa. 
HI.łote". Ii procentowe, pier- 
wazomlej..cowe. 1\' pierwszej 
f>ołowie o<>ny kupna 81ę obracaj,ce, 
Sl\ u nall katdego czasu do nz- 
bycia. Adree: 
Bank Parcelacyjny 
POlen Vioterlaa1r. 12. 
Ign. Sikorekł. Fr. Panieftaki 
toto Wegoer. (l'" 


, 
, 


. ""ł 
.'.... 



 
'
 


Instrumenta muyczn8 
kapujcie tylko wprolt u firmy . 
Erlll!lt Beioh. Tolgt,' 
Markneuklrohen Nr. 261. 
... Cenniki darmo I franko. ... 
Najlep. I naJta1l. tr6dło zakupna. 
Na .o..tr. _u.yea. lI"rm.l.... 
pr08zQ t",dao! epecyalny katalog. 


Obel g iIII rruconąnaP.TII. 
.., H4"y.e * 8ebwe- 
denhobe, odwołuję niniejszem. 
.
III"'Z
ł BIellecki, . 
Lled..e....elde. (
098 



,1.1cczarz 
, 
rodak, kawaler 2"lat liCI., który 
jest w ewrm zawodzie dobrze wy- 
dOlkon810ny I mleezarekl\ ezkol
 
absolwował. po..z....uic ml..Jaea 
od 1. 10. lub pótniej jako 
zawiadowca 


przy Spółce mleczarekiej lub Do. 
mlnlum. Z&,Josz. proezę nadeBła
 
pod lit. B. W. do ekap. Guety 
Grudz. nr. 3073. 


Fabryka tabaki 
do Zażywania 
fugena SomrnBrfeldł 
dawno Otto Alberty 
"'" Grudziądzu 
d08tarcza najłepezych i nlłj- 
zdrowszych (148
 
tabak do zażywania, ' 
Pro.., *'łdać pr6
. I 
Firma założona w r. 180& 
-- .. . (
		

/GG_000821_0001.djvu

			Dodatek do nr. lOS-go "Gazet, Gru 


z"ądzkiej." 


Z Górnego Sl¥ka. 
Bytom. Panie Radziejewskie uczyły 
tu na życzenie rodziców znaczną liczbę dzieci 
polskich podczas wakacyi 8zkóloych czytania 
polskiego, aby dzieci były należycie przy.go- 
towane do Sakramentów św. Gdy policya o 
tern się dowiedziala, zakazała paniom udziela- 
nia nauki czytania polskiego pod karą 300 
marek albo 30 dni więzienia za każdy przy. 
padek przekroczenia tego zakazu. - Ot, tak 
wygląda owa O!!ławiooa kultura pruska! 
- Nlem
zJ"zn. to - wolność!! Ko- 
misarz Korda z trzema policyantami urzą- 
dzili rewizyę w mieszkaniu kolportera i zna- 
nego działacza narodowego p. Richtera w 
Rozdzieniu. Zabrano Ha widokówek i 200 
egzemplarzy »Rodzinyc, przeznaczonych do 
sprzedania na złocie Sokołów. 
I fat erland znów został uratowany! 
.Drobne no,,","iny. 
- GI.ple iart,. powoduj a nieraz bardzo złe 
następstwa, jak j następujący wy'padek pokazuje. W 
pewnej wsi na SlllSku otrzymał niejaki Pftil'r,64Ie. 
tni człowiek, kt6ry pobierał rentę, rzekomo urz
dowe 
pismo z podpisem starosty krajowego. W tem pi. 
śmie zawiadomiono go, że z powodu pija:ó.stwa odj
tą 
mu zostaje renta, kt6rą pobierał. To owego czło- 
wieka tak zmartwiło, że poszedł do pobliskiego lasu 
i powiesił si
. Dopiero później w)'kazało się, iż pi- 
smo to napisa' pewien znajomy Pfarra, kt6ry chciał 
się na nim zemacit'S zą to, że go Pfarr po pijanemu 
obraził. 
- Fuzyę RoblnzoDa Kruzoego sprzedano 
niedawno na aukcyi w Edinburgu, gł6wnem mie- 
ście szkodzkiem. Jest to fuzya po owym Aleksandrze 
Selkirk, kt6ry to przez długi czas żył samotnie na wyspie I 
Juan Fernandez, a według którego napisaną zostala 
znana powieś6 o Robinzonie, kt6rą drukujemy obe-- 
cnie w "Przyjacielu Dziatwyc. Ową fuzy
 nabyła 
pewna pani i to za 640 marek. 
2 utlodsZYOh, trze'wych (30ł6 
czeladni siodlarskich 


I Wolne posady I 
Pracowitege, trzeźwego I sa- 
motnego starszego 
człowieka 


1'-" 


do koni. 
Myto 80 talarów i ubranie. 
Dziewczynę 
do wszelkich prac w gospo- 
darstwie myto 80 tala- 
rów i tantyema od świń 
i drobiu potrzebuje od zaraz 
lub od św. Marcina. 
B. Sobieehowski, 
Kichelau p. Gra.udenz. 
Owczarz 


znajdde miejsce od 11 listopada 
1807 r. Zgłosz. pr. do ekip. Gaz. 
Grudz. nr. 3088. 


Potrzebni od Aw. Marcina rb. 


l łornal i I pastuch) 


z azarwarkiem lu b bez, na ..yeo- 
kie zaslugl na probostwo '" Po. 
"raydowłe. .Jan"o
..k.. 


wł6darZ samotny. 
Zgł. do eksp. Gaz. Orudz. nr. ;)078. 


ltlaszynista 
znający eię na prowadzeniu motoru 
.piritu60wego i lokomobili wraz 
EDłockarnią, eieczkarni, i prasą! 
Jako tai umiejący reparowac 
wszelkie ma.zyn:y rólnicze jako 
to: wi'łuł1d. fniwiarJd, kosiarki. 
dryle itd., równie2 do gorzelni 
i mleczarni parowej potrzebny 
od 1. 10.07. do (20
3 
DOID. Siedlec 
p. Brieaen (Pos.) 
Od Aw. Marcina potrzebny 
pasterz 
(resp. szwajcar) 

 ludźmi do 1
0 b6w do oprzętu 
I doju na wysokIe zaeługl i deputat. 
Dom. Karlhaf 
b. Klarhelm. (468b 


Gzeładnika i 2 uczni 
przyjmie od zaraz (8049 
PIoII' !łamutkowskl, lllietrz .n.ati, 
Wqbraeino. 
, 2 fam. robotnicze 
IlcamJmje od Gw. Marcina na ...y. 
lokle zasługi i deputat (490b 
A. Raykowskl.. KlInser, 
fOCZ. Oscll" ..ta". kol. Klin
er. 


l starszy, jako pierwezy. znajd" 
stałe zatrudnIenie, po części od 
eztukł, I . U(JZNI uczciwych ro. 
dziców przyjm. w naukę. Tylko 
piśmienne zgłosz. będą uwzględn. 
W. Stef'BÓl!llkl. 
Chełmi. (Culmsee WPr.) 


2 komorników 


z szarwarkami lub beJ: tako...ych 
posaukuJe od ...... Marcina na wy- 
sokie za6h1ci i deputat. (ł70b 
Job. Obi, Kiinlgtlhof 
p. Altfelde (Kr. Marienburg). 
Do prowadzenia handlu 
towarów koloniahlych i że- 
laznych w większem mieście 
powiatowem. potrzebny od 
l-go pazdziernika (3056 
kiel'Ownik. 
Reflektanci zechcą kopie 
świadectw z oznaczAniem 
wysokości pensyi przesłać 
pod adresem: 
Kupiec Wejberowo 
Neustadt Wpr. 


Potrzebuje od A.... Hnrcin. 
2 fam. komornicze 
z szarwarkiem. 
Dom. Krzeminłewo 
b. Kauernik. (3057 


Potrzebni od św. Marcina 
lub prędzej (3085 
fornale i chłopi 
z jednym 2Jaciężnikiem na 
130 mk. zasłuł{, S'l ctr. zboża, 
80 ctr. kartofb i opal, zacię- 
żnik 40 i .50 fen. dziennie 
Dom. PO:!la.ren 
p. Gr. K081au Ostpr. 


50 robotnik6w dren. j 
znajdą zatrudnienie w Pod.Uoł;: 
8muazewle . JIIokronoOlaeh, 
stac. kol. Wapno albo Elsenau. 
Płacę od metra 7 1 j, fen., praca 
t......a" będzie do zimy. Zgł. przyjm. 
Krzyźanlak. Podolin. 
2 czeladników I 
I UCZNIA pJ'Zyjmle zaraz 
J. Janko____ski, 
akład i wal'8ztat obuwia 
W Kowlłlewie (Schonsee). 


Dom. Llp.eo"l p. Lasko- 
witz Wpr. poJtrzebuje od 11 lieto- 
pada r. b. (3071 
3 c
,tłOI)ÓW 
z dwoma zaC:ęilukawi na wysokie 
zasługi i deputat. 


2 czeladni stolarskich 


przyjmie od .anz Da stał, prac
 
Fr. Li..
znerski.. 
akład meJ>U i ł.rumien 8038 
W Lubawie 
'LObau Wnr.) 


- Chińczyk w lłOl!!!kicb stronacb jest nie- 
zawodnie rzadkościa. A żyje on w Lubrancu pod 
Włocławkiem, na Kujawach w Kr6lestwie Polskiem. 
Jest to 10 letni chłopiec nazwiskiem Wan -er - sio. 
Podczas wojny rosyjsko-japońskiej został pod Muk- 
denem raniony w nogę i dostał się do Charbina. Tu 
przywiazał si
 bardzo 0.0 podoficera, Polaka, pocho- 
dzącegO' z Lubrańca. . Tenie na usilne- prośby mło-, 
dego Chińczyka zabrał go ze sobą do stron ojczy- 
stych i teraz chłopiec już dość dobrze m6wi po pol- 
sku. Chłopiec dobrze si
 uczy i przygotowuje do 
Chrztu św. tT cst zamiar wykształcić go na misyona- 
rza a jako taki' moie kiedyś wróci do swej ojczyzny. 
- \-"yścigi samocbodu z poclął..rJ.em po- 
spleszllym spowodowałY zgubę całej rodziny i to 
milionera Roota w Ameryce. Root i cała jego ro- 
dzina jest głucha. Gdy niedawno jechali samocho- 
dem, wpadło mu. naraz na myśl, puścić się w zawo- 
dy z przejeżdżającym właśnie pociągiem .pospiesznym. 
Z początku szło wszystko dobrze, gdyz droga była 
wygodną i biegła równolegle z torem kolejowym. 
Naraz trzeba było przejechać .przez tor kolejowy. R. 
chciał pociąg wyprzedzić i pędził jak szalony, nie 
słY3ząc wcale sygnałów, dawanych z lokomotywy. 'V 
miejscu przejazdu zderzył ki
 samoch.6d z p...' 

 

 
<:; L.. 
,
 
f,J/K,," 
\ 
# . / '\ 


r- 
'-
 


'o. 


" 
\/ 


" 


.
. 
,

 

p 
I 

1 

, 


q -':S . 
..' 
,,,/ / 

 I I 
. r .: 


ponlewa! leat tańsz, ilepszy jak myd}o lub aoda a wcale nie ezkodliwy 
Kto się raz przokona, będzie stałYm odbiorcą. T:vlko prawdziwy 
le znaczkiem ochronnym ....0...0.....'. i w paczkach po 25 ren. 
Do nabycia w składacb drogeryjuych i knlon,alnych, a gdzic nie 
ma na tikładzie, wprost z fabryki. 8 paczek %a 2 mk. franko, 


Cbem. rabr)'ka "Saponia"', Czesł. riagórski, Pr. Stargard. 


..... 


jedynie lIaJlepsze z angielskiej dyamentowej stall, 
. znane z dobroci i pod gwaranCJą: 
, jut obci"gane i gotowe do, utycia. 
Wymienię kaMą sztukę, jMIi nie będzie dobr" 
Piękny, mocny futerał do katdej brzytw)' darmo. 
!,r. 60 51 53 54 56 61 Pł=dzelek 40 1'., 
mr. 1,20 1,40 1,75 2,10 2,75 3,16 zwyczajny 25 ....D. 
MIl!!eczka lepsza, nlkl. bryt. 40 f'eD. 
Mydł:o 10 ten. 
CIf eJ . Paski do ostrzenia po 0,80 1,00 J,60 i 2,00 mk. 
::.
 .. 
 Nożyczki kute stalowe po 40, 50, 60 i 90 fen. 
] 
 
.
 Noże kieszonkowe po lO, 20, 2° 1 30, 40 fenygów 
.;; > tli .!id Odsprzedającym ,'abał. 
.: 
.
 
 Cenniki wielkie okolo 2000 i1ustracyi wysy"m 
CIf Po 
 
 darmo i franko. 
"'0;::00,.." 
:t 3: 0""" 

;
. 
.- III .. lI!ł 

ii fI=I 


:u. Danecki, 
Poznań, ul. Bismarka nr. 2: 


... 


Wiece Zjednoczenia zawodowo polskiego 
odbęda się w niedziele dma l w,'ze
nia: 
w Komoł:sku o godz. 1 po poło u p. Podorzymskiego. 
w Warlubiu o godz. 4 po poło na sali p. PopIa- 
wskiego. ' 
w Dortmundzie o godz. 2 po pot u p. Vossa. 
w Dltterfeld o godz. 11 przed poło u p. Schrotera. 
w SaDde..sdort. o godz. 4 po poło Holter. 
w KOIn.Ebrenfeld o godz. 2 po pot u p. Leobau. 
w lIerne o godz. 5 po poł. u p. Nitki. 
\v !tlarten o godz. 3 po poło u p. Korthe. 
w Wlttea o godz, 4 po poło u p. Kostra. 
w Oberbausen-Altliltaden o godz. 11 przed poło u 
Doehola. 
w t::ałernberl,; o' godz. tlili przed pot u p. Bilrgera. 
w Linden..Bub.. o godz. 11 przed poło li p. Schilller. 


Karta do zapisaniae 
Unterzeidmeter bestellt hiermft bei dem Kaiser 
lichen Postamt tiir delt Monat September die 
in Orauden z erscheinende Zeitung 


 Gazeta GrlldziQdz.ka

 
Zeitu/lgspreisliste II Abteilung t. Polno No. 20 
tiir 34 Pt. 
[mir i nazwislto) .......u.............4........................_
_..._-- 


Mieszkanie) ...............,.............................................u..............................., 


Obige 34 Pf. sowie B Plo Bestellgeld erhalten lU 
Ilaben, bescheinigt 


..___..........._.._._............_........., 


den ............_.._........__.___.__. 


Kaiserl. Post_o 


GraUst Gra"'. I 
Zupelnie darmo 


, ,. 
.. ,"':I. 
.!,.... 


to znaczy bell osobnep 
policzenia 
z n8llz..oaJnowoaz,..... 
d..oo..o.... doatarcza. 
my w 'wiecie _.... 
przep;:r....e i mocno bu. 
dowan", podziwiaj,co lekko 
pajl\c, 
lIarm8DiKC} koor.ertDą 
Z dzwookami,,Iiechy bardzo mocue nie do zdarCIa. Intrnment Jak 
rycina, ale z na.z" 00....,. el.gaoe.... Kr" dzwon..ow". 
którą z znanych po...odów zupełnie darano do..tarez
. 
\V Innych interesach trzeb. .a"-." o._bao ..plae.4!. 
Tylko jeszcze 7 młi. 
f::
:l: p:.
 
wraz Z IIzkołl\. do podkładanIa, \:ID. 
czem, pierAcionkiem i plszczałk" do atro- 
jenia. Z nuł. mote kaMy grać. <;0 do 
&onu . wykon_i. _. ..t.let
 
eyter uznaoa je..t nasza talio Da" 
lep..... 

 krzypr '''' z przyborami, jako t
: ..my. 

., . 
 czek, struny. kaiorOlua I pu- , ',. 
dełko, C" do tonu przez bdu" konknreD- 
cyę niedoścignione, za !Darek 10.
0- 
1:=.30 _ 16.00 - 17,30 - 20.00 I wf.. 
cej. WS7.ysł.k;e Inne inetnllJłenta muzyczne: 
"aranonl..t ...to... rytry ....zm..ltyd1 .y.tem6w. _. 
cany. ..I.....cty. OeQ'. "oocertyny. bando.lny. la. 
..tr..-ent. dęte. "ooor;rat:!" '... 
\: 
":
jr<.1 ł""':- 


r 
, 


-') 


. 
.t 


{ _ 
a
.(. 
.; !' f 'j :1\1[1 . ' 
.1 _. .h 
, I 
'. r. . ,I. 


o-t 


... 
. , \ ' 
. " 
-- 
. . - , r ł 
::; o" ...- _, ;"-. 
. ."'. 

. \. 


Husberg & Compsgoie, Nenenrade Nr. IDO Wcst[ 


Zało
ona w r. 188&. 
Jf.....psa . _Jtaii..e -ł'6dJo za..ap... 


.t
		

/GG_000822_0001.djvu

			H. Cegielski. 
Tow. akcyjne 
Vi
a: Gr
:tdziądz (Hralulcnz). 
Peblmannstr. 19. (obok poczty). - Telefop 211. 


It. I 


f . 


.. 


,..' - 



'- 


"ł.."!"- 
- c, 'I,' 



{t,,\'
1.. ',; 
c""
:
:.
( 
ledyna naj_farslIB 1 najWi vł..1I tI 
ka polska 
poleca po cenach fabrycznych: (114a) 
grabie Tryumf, grabie włościańskie, ko- 
siarki i źniwiarki "Albion". pługi dwu, 
trzy i cztero6kibowe 
,Rekord", spulchnia- 
cze, bron
', młocarnie i maneże, 
torfiarki najlepsze, jako i, wszelkie 
narz
dzia i machiny rolnic,ze. 


W trzech tYBodniach 


pieze pan A. K . . . r z P . . . pod Kilonią 
oehłgnę}em, utywszy puszki pańskiego 'rod- 
.... na po....., ...".ow ..N o w e II a" 
wielk. II. .....ute.. zna"olDity. Koledzy 
moi: wyiezy artyl. E. Hoffmann i WJ'z.zJ.: 
oboieta P. MlIller, którym odstl\pUem poł 
puszki, doszekali się ku wielkiemu swemu 
zdziwieniu alllemniej radoiici ...lIInł..ł-vcb 
w....6.... serdt'Cz 
e..! anu za to dzlęku- 
Jem::r i polecamy b pański wszystkim 
) marynarzom. - Jest to dow6d nlezbl"". 
:te ..lV.wena" jest 'rodkle_ .kniecz- 
I 
: "D.J'ID. Gdyby iednak miało eię zdarqc, :te 
, akutkn by me było. oddRDQ' ple......_ Z 
powrotelD. 1000 an". wypłacamy temn. 
ktoby naS dowłód}. że przyrzeczenia tego niedotrzymnje..y. 
Cena puszki W1nosł: wielko'/! I. 2 ..... wielkoo16 II. 
3..... wlelko1ić lU 5 ank. (porto osobno). W;rsyła pod 
d;rUi'. za A1iozkę, jedynie prawdziwe. 
Kosmetische A.nstalt 
iu Luxen-burg-Oare 8-7. 


.. 



a.jcie i pozost::aDoie przy 


4. 01l

 IDZj% 

 .o
 40 ,,
- 
Jean Vouris'
 


od . IM -:J1epiej saprowad'Z01le. I: pnw- 
dziwego tureckiego tyWni1l. 



8rd
eułsc

 r,:
!8Jd 
_Bre,m,en. 


Regularne połlłczl!llle parowcami pospiesznymi i poczt. 
Z Bremen do Ameryki 
HIWlaO Jorku przez SDlthampton - Cherbourl. 
Baltimore. - Galveston. 
Informacyi udzieli bezpłatnie: (1788 
F. Mo:n:ta.nus
 Berlin Invalidenstr.93. 
A. J. Jelenie",-ski, Konitz. 


Parcelacya! 

 We 
k
 do. 2 Wf7.ł'snia 011 
ollz. to Pl'zed poJ. 

:rzedawać będę w młynie Rako8Z)'ń!Skim ped 
Starogardem (Rokoschinermiihle bei Pr. Stargard) 
odległo
ć od dworca i miasta Starogardu 4 klm.. 
posladlość z młynem wielkości 190 mr/!. przeważnie 
pszennej ziemi w całości lub w parcelach. Szczególnie 
zwracam UW82ę na mi).. z najnowszem urz
dzeniem, 
turbynlł, wiele wody, siła Qkoło 30 koni, do którego 
lakie ns :i;yezenie roli się dołącza. - Bliższych ",ia- 
.omości udziela (3086 
I. DłUKOń8k
, Pr. Stargard Bahnhofstr.1O. 


a 


M. 


Brockmal1n'a Kto chce 


bez 


z 


4\ l11arka s' 



._') 


"' 
.3, . - . 
-:.J . 


.1.; " 


.{
 t - ;'\ 


;.,: 


.c.,-_-:. 


;;:-'.'.; 


z karłem 
powiększa ogromnie o
,botę 110 żarcia, _ 
i I!!zybkość tu('zu świń, bydla, królików i t. d.. I 
powyższa wydajność mleka, wpływa korzystnie na 
nośność kur. (18 8a 
I 


Teraz znajdują się u mych sprzedawaczy, 
u których są wywieszone moje plakaty 
z karzełkiem, ' 
oryginalne paczki funtowe po 35 fen. 


Wprost z fabryki dostać można przesyłki od 5 kilo 
począwszy po 3.70 mk. za pObraniem pocztowem. 
M. Brackmann. 

1
: Leipzig-Eutritzsch 2a. 


.,: 


I !!! Nigdy niebywałe !!! 
Prawie za bezcen t;l

ż za ,.5 mk. 
(
' wołaniem kukułki) 5 1 /'1: mk.) wysylamy za za. 
bczklL pocztową na. 12 młeslt:t'y na próbę 
Das!:e uznane za naJlepsze (M 
3-chór. harmoniki artystyczne 
z przepy;;zną muzyką or&,anową. 10 klawi- 
szy, 6..reJestrów, 2 baB.Y, nie
nj.zczalne miechy 
podwoJne z ochro rogow, naJlepsze wykonanie. 
Prawdziw. wspaniały in- 
strument. :!łliichlerasla- 
wne na caly ''''lat 
wielkie ba..monlki ar- 


ł:- "Triumplt" 
z zachwycająco cndowną 
muzyką orkiestrową, ko. 
sztują 2 chór. 50 głos6w 
tylko